Jednym z największych, choć często niedocenianych czynników szczęścia i cierpienia jest jakość otaczającego nas środowiska. Zauważył to Alain de Botton, autor książki "The Architecture of Happiness". Wnętrza nie są więc neutralnym tłem codzienności, lecz aktywnym uczestnikiem naszego życia, który wpływa na emocje, zdrowie i rozwój.

Od parametrów do doświadczeń

Tradycyjnie projektowanie wnętrz opierało się na obiektywnych parametrach: dostęp do światła dziennego, akustyka, układ funkcjonalny, ergonomia. To fundamenty, bez których trudno mówić o komforcie. Jednak badania nad subiektywnym dobrostanem (SWB) pokazują, że na dłuższą metę o szczęściu decydują nie warunki same w sobie, lecz działania i doświadczenia, jakie przestrzeń umożliwia.

Petermans i Pohlmeyer (2014) proponują, aby wnętrza projektować tak, by nie tylko zaspokajały podstawowe potrzeby, lecz także sprzyjały przeżywaniu przyjemności, poczuciu sensu i działaniu zgodnie z wartościami. To właśnie fundament tzw. Positive Design Framework (PDF), w którym wyróżnia się:

Design for pleasure - źródło radości, komfortu zmysłowego i estetycznej satysfakcji. Może to być światło wpadające przez duże okno, miękkość naturalnych tkanin czy harmonia kolorów;
Design for personal significance - wsparcie w realizacji pasji, celów i wartości. Może to być wydzielona przestrzeń do tworzenia, nauki, treningu, uprawiania jogi, praktyki muzycznej czy innego hobby albo miejsce na ekspozycję pamiątek;
Design for virtue - wnętrza sprzyjające etycznym i wspólnotowym postawom. Na przykład strefy do współdzielenia zasobów, przestrzenie medytacji czy aranżacje sprzyjające współpracy.

Największy potencjał PDF tkwi w przecięciu tych trzech wartości. Dopiero gdy wnętrze łączy przyjemność, znaczenie i szlachetność, staje się przestrzenią human flourishing – rozkwitu, w którym użytkownicy nie tylko czują się dobrze, ale też rozwijają swoje możliwości i relacje.

Pięć charakterystycznych cech projektów zgodnych z Positive Design Framework:

Możliwościowość (possibility-driven) - szukanie potencjału i nowych doświadczeń zamiast skupiania się na problemach;
Równowaga (balance) - trzy wymiary PDF nie muszą być równomiernie obecne, ale żaden nie powinien być „zaniedbany”;
Dopasowanie osobiste (personal fit) - przestrzeń powinna dawać wybór i umożliwiać różnym osobom korzystanie z niej na własny sposób;
Aktywne zaangażowanie użytkowników - wnętrza powinny zapraszać do działania i współtworzenia;
Długofalowy wpływ - projekt nie tylko ma działać „tu i teraz”, ale wspierać dobrostan w perspektywie lat.

W projektach studenckich na Uniwersytecie Hasselt wykorzystano PDF do rewitalizacji starych obiektów. Dzięki integracji funkcji (opieka, nauka, wspólne życie) powstały przestrzenie, które łączą różne grupy wiekowe i oferują doświadczenia dopasowane do różnych etapów życia. To przykład, jak PDF może zmienić budynek z pasywnej infrastruktury w platformę szczęścia.

Nowoczesne projektowanie wnętrz to odejście od statycznych „parametrów” na rzecz dynamicznych „doświadczeń”. Oznacza to :

nie tylko pytanie „czy jest jasno?”, ale też „czy światło wspiera rytm dnia i relaks?”;
nie tylko „czy jest wygodnie?”, ale też „czy przestrzeń inspiruje mnie do działania?”;
nie tylko „czy jest estetycznie?”, ale „czy to wnętrze daje mi radość i poczucie sensu?”.

Jasna, otwarta strefa dzienna łączy funkcjonalność z budowaniem komfortu. Sprzyjaja zarówno relaksowi, jak i wspólnemu spędzaniu czasu. To przykład przestrzeni, która wspiera dobrostan, łącząc przyjemność, znaczenie i codzienne aktywności mieszkańców.

Co mówią badania o emocjach w przestrzeni?

Eksperyment z użyciem eye trackingu (Tuszyńska-Bogucka i in., 2020) pokazał, że proporcje, kolory i układ mebli wywołują mierzalne reakcje emocjonalne. Na przykład:

przestrzenie o proporcjach złotego podziału oceniano jako najbardziej przyjazne,
wnętrza do nauki były lepiej odbierane, gdy oferowały subtelne kolory i elastyczny układ mebli,
pokoje do odpoczynku najwyżej oceniano, gdy były stonowane i harmonijne, a nie krzykliwie kolorowe

To dowód, że wnętrza wywołują realne reakcje emocjonalne, a ich projektowanie powinno uwzględniać nie tylko funkcjonalność, ale i psychologię percepcji.

Dobrostan a natura - projektowanie biofilne

Coraz więcej badań potwierdza, że kontakt z naturą jest kluczowy dla zdrowia psychicznego. Badacze podkreślają, że otoczenie bogate w naturalne elementy takie jak rośliny, drewno, widok na zieleń, naturalne światło, redukuje stres, poprawia nastrój i zwiększa kreatywność. Projektowanie biofilne staje się więc istotnym narzędziem w budowaniu dobrostanu.

Elementy biofiliczne we wnętrzu to m.in.:

rośliny i zielone ściany,
materiały naturalne (kamień, len, drewno),
dostęp do zmiennego światła dziennego,
widoki na krajobraz,
nawiązania do organicznych form i faktur.

Podsumowanie

Wnętrza stają się dziś platformą dla dobrostanu - miejscem, które wspiera zdrowie, rozwój i poczucie szczęścia. Łącząc naukowe badania nad emocjami, ramy Positive Design i zasady projektowania biofilnego, możemy tworzyć przestrzenie, które nie tylko dobrze wyglądają, ale przede wszystkim wspierają szczęście, rozwój i relacje międzyludzkie.

Wybrane źródła:

De Botton, A. The Architecture of Happiness. 2006.

Petermans, A., Pohlmeyer, A. E. “Design for subjective well-being in interior architecture.” Proceedings of the 6th Annual Architectural Research Symposium in Finland, 2014.

Lyubomirsky, S., Sheldon, K. M., Schkade, D. “Pursuing happiness: The architecture of sustainable change.” Review of General Psychology, 2005.

Sheldon, K. M., Lyubomirsky, S. “How to increase and sustain positive emotion.” The Architecture of Sustainable Change, 2006.

Huppert, F. A., So, T. T. C. “Flourishing across Europe.” Social Indicators Research, 2013.

Desmet, P. M. A., Pohlmeyer, A. E. “Positive Design: An Introduction to Design for Subjective Well-Being.” Int. Journal of Design, 2013.

Positive Design Framework – TU Delft / Positive Strategic Design.

Tuszyńska-Bogucka, W. i in. “The effects of interior design on wellness – Eye tracking analysis in determining emotional experience of architectural space.” Annals of Agricultural and Environmental Medicine, 2020.

Biofilico. “Mental Wellbeing in Healthy Buildings.”Biofilico. “The Power of Biophilia: Benefits for Physical and Mental Wellbeing.”

Huntsman, D. D., i in. “Healthy Dwelling: Design of Biophilic Interior Environments for Mental Health.” Int. J. Environ. Res. Public Health, 2022.